Czy wiesz, że w Pieninach można wziąć udział w wyjątkowej Nocy Świętojańskiej nad Dunajcem? Sprawdź, czego można się spodziewać podczas Pienińskiej Nocy Świętojańskiej i jak wyglądają obchody.

Pienińska Noc Świętojańska – skąd wzięła się ta tradycja?

Noc Świętojańska to jedno z najstarszych świąt, związanych z cyklem natury i letnim przesileniem. Tak nazywa się najkrótsza noc w roku, przypadająca na przełom 23 i 24 czerwca. 

Według przekazów i obrzędów Słowian, była to noc szczególna i jednocześnie niebezpieczna. Dawniej wierzono, że właśnie w Noc Świętojańską złe moce są szczególnie aktywne i próbują przejąć władzę nad światem ludzi. Na szczęście ludność w tamtych czasach znała rytuały ochronne: w wielu regionach Polski rozpalano ogniska, zbierano zioła i odprawiano obrzędy, mające zapewnić mieszkańcom bezpieczeństwo oraz dobrobyt.

Obchody związane z najkrótszą nocą w roku

W tradycji słowiańskiej ogromne znaczenie miały żywioły natury, w tym w szczególności ogień i woda. 

W różnych regionach Polski, w tym także na Dolnym Śląsku i w Małopolsce, noc świętojańska była czasem zgromadzeń na wzgórzach i polanach. Ogień, rozpalany podczas tzw. sobótek, miał moc oczyszczającą i chroniącą przed złem. Wierzono, że jego siła wzrastała, gdy wrzucano do niego magiczne zioła, takie jak np. bylica, której przypisywano właściwości ochronne przed czarami i złymi duchami. Wokół ogromnych ognisk tańczono, śpiewano i skakano przez płomienie - tego typu obrzędy odbywały się między innymi na świętej górze Ślęży. 

Woda symbolizowała odrodzenie i oczyszczenie. To właśnie nad rzekami i jeziorami odbywały się jedne z najbardziej charakterystycznych obrzędów związanych z najkrótszą nocą w roku - puszczanie wianków. Dziewczęta plotły wianki z polnych kwiatów i ziół, wpinały w nie zapaloną świecę lub łuczywo, przywiązywały do drewnianej konstrukcji i następnie puszczały z nurtem rzeki. 

Wierzono, że sposób, w jaki wianek płynie na rzece, wróży przyszłość:

• jeśli wianek szybko odpłynął, zapowiadał wielką i szczerą miłość;
• jeśli wianek został wyłowiony przez kawalera, wróżył szybkie zamążpójście,
• jeśli wianek zatonął lub zaplątał się w rośliny wodne, mogło to oznaczać samotność lub nieszczęśliwą miłość.

Warto wiedzieć: nieodłącznym elementem świętojańskiej tradycji jest legenda o kwiecie paproci. Według wierzeń zakwita on tylko raz w roku, właśnie podczas najkrótszej nocy. Kwiat paproci był obdarzony nadzwyczajną mocą - miał wskazywać drogę do ukrytych skarbów i temu, kto go odnajdzie, zapewniać szczęście, bogactwo oraz mądrość.

Pienińska Noc Świętojańska nad Dunajcem – wieczór pełen tradycji i niezwykłych atrakcji

W Pieninach tradycje sobótkowe przetrwały do dziś. Obecnie elementy dawnej obrzędowości przenikają się z nowoczesnymi wydarzeniami kulturalnymi, przy czym często przyjmują one charakter zabaw i pikników. Pienińska Noc Świętojańska odbywa się nad Dunajcem - w Szczawnicy, Sromowcach Niżnych i Krościenku. W ramach obchodów odbywają się koncerty, warsztaty, pokazy ognia oraz tradycyjne puszczanie wianków. 

W roku 2025 szczególną popularnością cieszyła się Pienińska Noc Świętojańska nad Dunajcem organizowana w Jaworkach. Podczas imprezy odbyły się liczne koncerty i występy na żywo, a także spektakularny pokaz ognia.  Można było sobie zrobić również zdjęcie w słowiańskim stylu na tle specjalnie przygotowanej na tę okazję ścianki. Nie brakowało także tematycznych warsztatów (np. zielarskich czy łuczniczych) oraz atrakcji dla rodzin (w tym degustacji tradycyjnej kuchni słowiańskiej i regionalnej oraz wspólnego wicia wianków). 

W roku 2026 Pienińska Noc Świętojańska odbędzie się 20 czerwca 2026 roku. Wszystkich, którzy chcieliby dowiedzieć się więcej o tym wydarzeniu, zachęcamy do śledzenia informacji publikowanych na kanałach organizatora: Szczawnica – Centrum Kultury, Sportu i Promocji oraz Szczawnica Miasto i Gmina. Warto także zawczasu zarezerwować sobie nocleg w Schronisku PTTK Trzy Korony lub Schronisku PTTK Orlica. Gdy program tegorocznych obchodów zostanie ogłoszony, może być już na to za późno!

Źródła: 

Polska Tradycja (n.d.). Noc Świętojańska

Etnozagroda (n.d.). Górale Pienińscy - Obrzędy i Zwyczaje - cz. I. 

Zdjęcie główne: Ksenia Yakovleva on Unsplash